Aanbiedingsbrief bij Programmabegroting 2027 - 2030

Geachte leden van de raad,

Voor u ligt de Programmabegroting 2027-2030. De begroting voor 2027 is sluitend en biedt ruimte om een groot deel van de ambities uit het coalitieakkoord “Oudewater vooruitbrengen doen we samen!” te realiseren. Tegelijkertijd worden begrotingstekorten in de jaren daarna verwacht. De financiële ruimte is daarmee beperkt.
Dit is ook het gevolg van het feit dat er al veel projecten lopen zoals bijvoorbeeld het Masterplan Binnenstad, opknappen Brede Dijk, Ontwikkelingen Tappersheul III, het nieuwe zwembad, grondexploitatie Statenland en de fietsverbindingen zoals het fietspad langs de Vierbergenweg en de Heksenrotonde.

Door de beperkte financiële ruimte en beschikbare capaciteit ziet het college zich gedwongen scherpe keuzes te maken. Het college heeft daarbij een zorgvuldige afweging gemaakt tussen wat financieel verantwoord is en de ruimte die nodig is voor de speerpunten uit het coalitieakkoord.

Veiligheid vormt een belangrijke basis voor een leefbare en weerbare samenleving. Daarom investeert het college onder meer in het vergroten van het veiligheidsgevoel van inwoners en in de aanpak van ondermijning. Daarnaast werkt het college aan de realisatie van noodsteunpunten en aan communicatie over een weerbare samenleving.

Verder stelt het college voor om in Hekendorp te blijven werken met een ambtelijk contactpersoon en deze werkwijze uit te breiden naar Papekop. Daarnaast ondersteunt het college agrarische ondernemers, onder meer door één aanspreekpunt in te richten.

Ook stelt het college incidenteel middelen beschikbaar voor het verkennen van de bestuurlijke toekomst van Oudewater.

Een sterke sociale basis vraagt om blijvende aandacht én gerichte vernieuwing. Daarom zet het college op korte termijn in op een Sociaal Akkoord 2.0. Daarmee bouwen we voort op wat goed werkt en creëren we ruimte voor nieuwe verbindingen in de stad. Aanvullend stelt het college eenmalig middelen beschikbaar voor preventieve projecten, met bijzondere aandacht voor vrijwilligersorganisaties, mantelzorgers en het versterken van sociale netwerken.

Goed beheer van de openbare ruimte is essentieel voor een veilige, leefbare en toekomstbestendige gemeente. Zo worden middelen beschikbaar gesteld voor uitbreiding van de personele capaciteit die nodig is om de herijking van de openbare ruimten te kunnen opstarten. Actuele beheerplannen zijn onmisbaar. Zij maken inzichtelijk welke maatregelen en investeringen nodig zijn om achterstanden gericht aan te pakken en het beheer vervolgens duurzaam op peil te houden.

Voor de verkenningen en projecten binnen de ruimtelijke ontwikkeling heeft het college prioriteiten gesteld. Daarmee wordt toegewerkt naar een evenwichtige verdeling van de beschikbare capaciteit in 2028 die beter aansluit bij de afspraken in de samenwerkingsovereenkomst (SOK). Hierbij is geborgd dat het vastgestelde portfolio van lopende verkenningen en projecten voor Oudewater kan worden uitgevoerd. Naast capaciteit voor de geprioriteerde woningbouwprojecten, waaronder Statenland, Hekendorp – De Boezem en woningbouw – en Oranjepark II, blijft daarmee ook capaciteit beschikbaar voor andere projecten, zoals het zwembad, Het Wassende Water en diverse projecten in de openbare ruimte.

Intussen heeft het college met het voorzitterschap van de bestuurstafel Wonen de positie van Oudewater en de Lopikerwaard binnen MRU-West versterkt. Ook op landelijk niveau zet het college in op gerichte belangenbehartiging. Zo is eind september tijdens de Algemene Ledenvergadering van de VNG een door Oudewater ingediende motie aangenomen die aandacht vraagt voor een volwaardige positie van gemeenten bij de prioritering van aanvragen om transportcapaciteit voor energieaansluitingen.

Het college onderschrijft het belang van de overige budgetvragende acties uit het coalitieakkoord die in het Collegewerkprogramma zijn opgenomen. Gelet op het financiële meerjarenperspectief kunnen deze acties vooralsnog echter niet worden uitgevoerd. Deze terughoudendheid is noodzakelijk, omdat de meerjarenbegroting vanaf 2028 niet sluitend is. Om te komen tot een structureel sluitende begroting start het college daarom in het vierde kwartaal van dit jaar een onderzoek naar mogelijke oplossingsrichtingen. De uitkomsten worden betrokken bij de Kadernota 2028 en moeten leiden tot concrete voorstellen om de meerjarenbegroting structureel in evenwicht te brengen.

Zo houden wij koers: financieel verantwoord en op basis van heldere keuzes. Samen bouwen we aan een toekomstbestendig Oudewater, waar iedereen kan meedoen en het prettig wonen, werken, leren en ondernemen is.

Zoals al aangegeven ligt voor u de eerste begroting van deze raadsperiode. Wij zijn blij met het feit dat de begroting 2027 sluitend is. De jaren hierna is er sprake van een begrotingstekort.  In het boekwerk zijn de door de raad vastgestelde Voorjaarsrapportage 2026 en de Kadernota 2027 verwerkt. Daarnaast is de going concern-begroting geactualiseerd, verhoogd met loon- en prijsstijgingen en is de meicirculaire erin verwerkt. 
Ook is er een betere fasering van de investeringen in deze begroting opgenomen. Hierbij is ook gekeken naar de beschikbare capaciteit om de investeringen uit te voeren.

Na deze mutaties en de correctie van de incidentele lasten laat de begroting 2027 - 2030 de volgende begrotingsaldi: 
2027 : €  205.000 overschot
2028 : €  539.000 tekort
2029 : €  821.000 tekort
2030 : €  852.000 tekort

De belangrijkste mutaties na vaststelling van de Kadernota en Raadsinformatiebrief meicirculaire staan voor het begrotingsjaar 2027 in onderstaande tabel (- = negatief effect op saldo) en worden in het raadsvoorstel bij deze begroting nader toegelicht. 

Deze begroting is gebaseerd op de Kadernota 2027 die door de raad op 9 juli jl. is vastgesteld. Daarnaast zijn de financiële effecten van de meicirculaire 2026 verwerkt. Ten opzichte van de Kadernota zijn dit de belangrijkste onderwerpen die financieel doorvertaald zijn:
•    Indexering van kosten met 0% - tenzij er contractuele verplichtingen zijn en subsidies 4,1%;
•    Indexering van de OZB en overige lokale heffingen met 4,1%, met zo nodig aanvullende bijstelling op basis van het uitgangspunt van kostendekkendheid en vastgestelde plannen;
•    De meicirculaire 2026;

Na vaststelling van de Kadernota 2027 zijn er nog diverse mutaties geweest. Deze zijn in de inleiding toegelicht.

Na de verkiezingen van maart 2026 heeft de gemeenteraad het 'Coalitieakkoord Oudewater 2026-2030' besproken. Vervolgens is een collegewerkprogramma (CWP) opgesteld en is op een rij gezet wat dit concreet betekent. De maatschappelijke effecten en te bereiken resultaten zijn gekoppeld aan concrete inspanningen, die over meerdere jaren zijn gepland en in de begroting zijn verwerkt. In het raadsvoorstel bij de Programmabegroting 2026-2030 staat de financiële vertaling van het CWP.
Naar aanleiding van discussies in raad en auditcommissie hebben wij in de Programmabegroting 2027-2030  verdere verbeteringen aangebracht. De doelenboom is concreter, inspanningen sluiten beter aan bij de resultaten en maatschappelijke effecten. Resultaten en inspanningen zijn  smarter geformuleerd. 

Algemene uitkering

Op basis van de meicirculaire 2026 is de algemene uitkering uit het Gemeentefonds berekend voor de jaren 2027 tot en met 2030.  Via een raadsinformatiebrief bent u hierover in juni 2026 geïnformeerd (D/26/233811).

Ratio weerstandsvermogen, schuldquote en solvabiliteitsratio

De ratio weerstandsvermogen bij vaststelling van de jaarrekening 2025 was 3,8. Als het saldo van de voorjaarsrapportage 2026 uiteindelijk bij de jaarrekening 2026 aan de Algemene Reserve  zou worden onttrokken wordt deze 3,5. In meerjarenperspectief loopt de ratio weerstandsvermogen terug naar 2,3 Dit wordt met name veroorzaakt door een hoger risicoprofiel en de daarvoor benodigde weerstandscapaciteit. Een weerstandsvermogen van 1,0% is precies voldoende om alle risico's af te dekken.

Wanneer de netto schuld groter is dan 130% van de inkomsten is er volgens de VNG sprake van een erg hoge schuld. In de nu voorliggende begroting blijft  de schuldquote meerjarig onder deze grens. In 2027 is de schuldquote 148%. Wel is er naar een betere fasering van uitvoering en opleveringen van de investeringen gekeken. Er worden echter al een fors aantal investeringen uitgevoerd of staan de komende jaren in de planning. Het terugdringen van de schuldquote en dus het beter in balans brengen van investeringen blijft onze aandacht houden.

Voor 2027 is de solvabiliteitsratio 17%. Er is sprake van risico als dit percentage onder de 20 is. Hier zitten we net onder.
De details en uitgebreide toelichtingen op de in deze alinea genoemde ratio's zijn opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. 

Zowel het weerstandvermogen en de schuldquote geven een negatiever beeld. De solvabiliteitsratio is gelijk aan die van vorig jaar. In het kader van de financiële weerbaarheid van de gemeente blijven wij deze ratio's bij elk P&C-document kritisch volgen.

Tenslotte is er nog een aantal risico's en aandachtspunten die in de toekomst een negatief effect zullen hebben op deze meerjarenbegroting. Deze zijn opgesomd in onderstaande tabel en worden toegelicht bij het kopje "Conclusies, risico's en voorstellen".

a.    Conclusies en voorstellen
De programmabegroting 2027-2030 is voor 2027 sluitend. De jaren hierna niet. Wel zien wij nog een aantal aandachtpunten en risico's die wij hieronder toelichten.

b.    Nader te onderzoeken - Uit te werken zaken
Zoals aangegeven is de meerjarenbegroting structureel sluitend. Toch zijn er nog een aantal risico's en aandachtpunten die in de toekomst een negatief effect zullen hebben op deze positieve meerjarenbegroting. Wij komen hier bij de Kadernota 2028 op terug. De onderwerpen staan in bovenstaande tabel en hieronder een korte toelichting:

1. Diverse beheerplannen openbare ruimte actualiseren - opstellen
   Bij het vaststellen van de Kadernota 2027 zijn er incidentele exploitatiebudgetten beschikbaar gesteld om onveilige zaken op te kunnen pakken. Tevens is besloten voor de Kadernota de effecten van de diverse beheerplannen inzichtelijk zijn voor de behandeling van de Kadernota 2028 een integrale afweging kan plaatsvinden in de gemeenteraad van juli 2027.
2. Strategie om te komen tot een sluitende meerjarenbegroting
   De meerjarenbegroting 2027-2030 is voor de jaren 2028, 2029 en 2030 niet sluitend. In het najaar 2026 gaan wij hiervoor een strategie opstellen om te komen tot een sluitende meerjarenbegroting. 
3. Verdere optimalisering van de investeringen in balans
   Gelet op de hoogte van de schuldquote moeten de investeringen verder worden gefaseerd om deze omlaag te krijgen. Hierbij is er bijzondere aandacht voor de inzet van ambtelijke capaciteit en financiële ruimte. Ook de liquiditeitsprognose is hierbij een aandachtspunt om de kunnen bepalen welke liquiditeit er moet zijn om de invetseringen te kunnen financieren. 

c.    Voorstellen
1. De Programmabegroting 2027, inclusief mutaties in de reserves, vast te stellen;
2. De investeringsbudgetten uit de jaarschijf 2027 van de investeringsplanning vast te stellen;
3. De meerjarenraming 2028-2030 te aanvaarden als leidraad voor het te voeren beleid in de jaren 2028, 2029 en 2030;
4. In te stemmen met de in het raadsvoorstel opgenomen onderwerpen ter uitvoering van het CWP;
5. Het college opdracht te geven om bij de Kadernota 2028 voorstellen te doen om zo mogelijk te komen tot een sluitende meerjarenbegroting.