Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen

Kapitaalgoederen zijn de gemeentelijke eigendommen (assets) in het fysiek domein. De paragraaf Kapitaalgoederen geeft inzicht in de beleidskaders, de financiële consequenties die voortvloeien uit het beleid, en de vertaling van de financiële consequenties in de begroting. Kapitaalgoederen worden onderscheiden in drie categorieën:

1. Openbare ruimte: de openbaar toegankelijke wegen, parken en inrichting.
2. Riolering: het stelsel voor hemelwaterafvoer, huisaansluitingen en infiltratie. Riolering is financieel een gesloten systeem dat gevoed wordt vanuit de rioolheffing.
3. Vastgoed: gebouwen, zoals het stadhuis en de sporthal, en niet-openbare terreinen, zoals de gemeentewerf, sportvelden en de begraafplaats.

Per hoofdonderwerp wordt een toelichting gegeven op de belangrijkste wettelijke kaders en op het gemeentelijk vastgesteld beleid.
Op alle onderwerpen is in relatie tot de kapitaalgoederen het gemeentelijk financieel beleid van toepassing:

• Besluit Begroten en Verantwoorden en de Nota Financiële Sturing waarin de regels zijn vastgelegd ten aanzien van de financiering van exploitatie en investeringen

Openbare ruimte

Het wettelijk kader voor de instandhouding van de openbare ruimte bestaat uit de zorgplicht om het areaal veilig te houden voor gebruik (inwoners, recreanten, passanten) en om te borgen dat beheer en onderhoud veilig kan geschieden (arbo). De belangrijkste wetgeving hier is:

• Wegenwet (bevat eisen voor de verharding inclusief kunstwerken die deze functie vervullen)
• Waterwet (bevat eisen voor de gemeentelijke taken Afvalwater, Regenwater en Grondwaterstand en hiertoe dient de rioolheffing)
• Wet milieubeheer (bevat eisen voor o.a. riolering en baggeren)
• Woningwet, uitgewerkt in het bouwbesluit (bevat eisen voor bouwwerken geen gebouw zijnde en aansluiting van woningen op de omgeving)

Andere wetgeving zoals de Wegenverkeerswet en Wet natuurbescherming zijn primair van toepassing bij (ver)bouw en in mindere mate bij instandhouding. De mate waarin aankomende Omgevingswet van invloed is op instandhouding is nog niet bekend.

Bovenop het wettelijk kader heeft de gemeente eigen beleid vastgesteld voor de instandhouding van de openbare ruimte:

• Beleidsplan Wegbeheerplan 2017-2026 (17R.00368) waarin primair besloten is Beeldkwaliteit B voor de verharding te hanteren en financieel te werken met een Voorziening voor de exploitatie.
• Beleidsplan Groenblauw 2021-2030 (D/21/006934) - vastgesteld door college niet door de gemeenteraad
• Nota Openbare Speelruimte 2013 (raadsbesluit 3 oktober 2013) waarin primair besloten is een reductie van speelvoorzieningen door te voeren

Riolering

Het wettelijk uitgangspunt voor riolering omvat:

• Waterwet (bevat eisen voor de gemeentelijke taken Afvalwater, Regenwater en Grondwaterstand en hiertoe dient de rioolheffing)
• Wet milieubeheer (bevat eisen voor o.a. riolering en baggeren)

Gemeentelijk is het volgende beleid vastgesteld:

• Gemeentelijk WaterbeleidsPlan (GWP) 2020-2024 (19.011511). Er wordt nu gewerkt aan een nieuw Omgevingsprogramma Groen, Biodiversiteit en Klimaatbestendig, waar de uitgangspunten van dit beleidsstuk in terug zullen komen.
• Actieplan Klimaatbestendig Oudewater 2050 (D/21/004386)

Vastgoed

Uitgangspunt voor het onderhoud aan het gemeentelijk vastgoed is het meerjaren-onderhoudsprogramma, gebaseerd op de NEN 2767.
Het beleidsniveau wordt gekwantificeerd op basis van een conditiescore op een zespuntsschaal. Voor het gemeentelijk vastgoed wordt de conditiescore 3 gehanteerd.
Jaarlijks wordt het onderhoud opgenomen in een taakstellend jaarplan. Bij de uitvoering van onderhoud wordt rekening gehouden met gebouwen die eventueel gesloopt of verkocht kunnen worden.

• Duurzaam meerjarenonderhoudsplan (DMOP) 2021-2030 

Assetmanagement, het procesmatig en planmatig beheer van de openbare ruimte, omvat alle activiteiten om de fysieke assets heel en veilig te houden binnen de gestelde kaders. Assetmanagement draait om de afweging tussen kosten, prestaties en risico's. Kosten zijn de berekening van de areaalomvang en benodigde maatregelen, om te voldoen aan de vastgestelde prestaties binnen acceptabele risico's. Prestaties zijn de wettelijke en gemeentelijke beleidskaders.  Voor sturing op risico's is nog geen beleidskader gedefinieerd.

Zonder risicokader worden de benodigde middelen bepaald door deze formule:

Er is nog niet IBOR-breed getoetst of de beschikbare middelen en organisatie aansluiten op het areaal en de kaders. In lijn/samenwerking met de herijking openbare ruimte in gemeente Woerden worden scenario's aan de raad voorgesteld. 
Ten aanzien van (vervangings-)investeringen worden per project separate kredieten aangevraagd.

De openbare ruimte bestaat in hoofdlijn uit de volgende assets:

Onderstaande tabel geeft inzicht in de exploitatie die gemoeid is met de openbare ruimte.
De grootste aandachtspunten zijn:

Openbare verlichting
In 2025 is de openbare verlichting in eigendom van gemeente Oudewater gekomen en is gestart aan het meerjarig in de markt zetten van het onderhoud.  De afronding van deze aanbestedingsprocedure zal in 2026 plaatsvinden.  

Investeringen worden per project aangevraagd bij de Raad, de begroting voorziet niet in structurele investeringen of investeringsruimte voor de openbare ruimte. Projecten doorlopen de fasen voorbereiding en uitvoering. Voor grote nieuwe investeringen wordt in het vervolg gestart met een Planstudie, om aan de voorkant een realistischere projectraming aan de Raad voor te kunnen leggen. 

De kaders, financiën en organisatorische inbedding blijken onvoldoende op orde. Het is daardoor lastig om binnen de budgetten op het gewenste niveau het onderhoud te kunnen blijven uitvoeren. 
In 2025 is met succes ingezet op de werving van professionele capaciteit om met bomenbeleid en het groenbeheer aan de slag te gaan. 

In financieel opzicht is het uitgangspunt een kostendekkende exploitatie via de tarieven. Wanneer sprake is van een incidentele verstoring (pieken of dalen) wordt een en ander geëgaliseerd door een bijdrage uit of storting in de voorziening Riolering. Hiermee wordt gezorgd voor kostendekkend waterbeheer vanuit de rioolheffing voor de lange termijn.

In 2025 zijn diverse civiele kunstwerken opgeknapt of renovaties van constructies voorbereid en gestart met uitvoering.  Werken aan civiele kunstwerken vraagt specialistische kennis. Met behulp van externe experts dragen we zorg voor de veilige instandhouding van deze assets.

Onderhoud Gemeentelijk Vastgoed

De onderhoudsstrategie is om het gemeentelijke vastgoed in een goede staat te houden. Dit gebeurt aan de hand van een meer jaren onderhoud- en investeringen programma. Hiervoor worden met externe partijen contracten afgesloten. Het team vastgoed is opdrachtgever en stuurt en voert regie over de doelmatige en rechtmatig inzet van de ter beschikking gestelde financiële middelen. Richtlijnen om het vastgoed in goede staat van onderhoud te houden gebeurt aan de hand van de NEN 2767 conditiemeting vastgoed. Deze richtlijn vormt tevens de basis voor de financiële inrichting van het meer jaren onderhoud- en investeringsprogramma. Deze onderhoudsplannen zijn in 2021 opgesteld. Het installatietechnische onderhoud is in 2024 meerjarig aanbesteed, het contract is ingegaan in 2025. De werkzaamheden die hieruit voortvloeien zijn geclusterd en inmiddels gecontracteerde partijen onder regie uitgevoerd. Het voornemen is om de MJOP’s in 2026 te laten actualiseren, waarbij ook verbeteringen en uitbreiding van de plannen zullen worden meegenomen. 
Tijdens de uitvoering moeten in de dagelijkse praktijk in 2025 rekening worden gehouden met  invloeden zowel binnen -als buitenaf, dat waren bijvoorbeeld aanvullende wensen van onze bestuurders, wensen en eisen van onze huurders, beschikbare middelen en formatie, marktomstandigheden (schaarste) en weersinvloeden. Daardoor kon het in de praktijk gebeuren dat gepland onderhoud of vervangingen eerder hadden moeten gebeuren, of dat werkzaamheden uitgesteld of geschrapt werden door nieuwe (beleids) ontwikkelingen en of invloeden van buitenaf. De kwaliteit en de veiligheid van het vastgoed is onder deze omstandigheden niet negatief beïnvloed. In 2025 is het reguliere onderhoud met de middelen die ter beschikking stonden zo effectief en efficiënt mogelijk uitgevoerd.

Financiën

Preventief en correctief onderhoud
Het preventief en correctief onderhoud wordt bekostigd vanuit de exploitatie, waarbij de begroting is gebaseerd op een 10-jaarlijks gemiddelde per gebouw. In 2025 is het preventief en correctief onderhoud conform het (MJOP) meerjarig onderhoud plan grotendeels uitgevoerd.

Investeringen

Naast preventief- en correctiefonderhoud zijn in 2025 voorbereidingen getroffen om de Heksenwaag, Brandweerkazerne, Stadhuis en Touwmuseum te verduurzamen. Deze uitgaven worden gedekt uit eerder ter beschikking gestelde middelen. Ondanks dat dit uitdagende locaties zijn om te verduurzamen loopt dit in de pas van de begroting. 

Planmatig onderhoud
Voor het bekostigen van het planmatig onderhoud wordt er gewerkt met een voorziening. Aan deze voorziening wordt jaarlijks gedoteerd op basis van een doorrekening van het 10-jaarlijkse gemiddelde per gebouw. Vervolgens kan op deze voorziening worden geboekt voor het uitvoeren van het planmatig onderhoud. In het financieel overzicht is te zien dat de uitgaven in 2025 onder druk stonden, dat is deels te verklaren door personele verloop en moeilijk te vervullen formatieplaatsen binnen het team vastgoed.